سرخط خبرهای سازمان

سیر تحول گفتمان انقلابی به اصلاح طلبی | محمدرضا بزمشاهی

آنچه در ادامه می آید مقاله ای از محمدرضا بزمشاهی عضو شورای مرکزی سازمان عدالت و آزادی ایران اسلامی است که در کتاب مقالات کنگره نهم منتشر شد. دیگر نوشته های کتاب مقالات کنگره نهم نیز به مرور در بوی باران منتشر خواهد شد.

bazm89.4مجموعه سازمان عدالت و آزادی ایران اسلامی متشکل از نیروهایی است که پرورش یافته در گفتمان انقلاب اسلامی و خط امام بوده اند و اکنون منادی اصلاحطلبی هستند طیف گسترده اصلاحطلبان امروز جمعی مرکب از افکار مختلف است که برآیند کارکرد آنان روند اصلاح تدریجی امور است ریشه تاریخی هر گروه را باید جداگانه تحلیل کرد عده ای از بر اندازی به اصلاح‌طلبی رسیده اند عده ای از روشنفکری عده ای از جایگاه ملی مذهبی و عده ای نیز از گفتمان خط امام به اصلاح‌طلبی رسیده اند در این نوشته بر آنم تا روند تحول پیروان گفتمان خط امام به اصلاح را تبیین نمایم باید این نکته را بپذیریم که شناخت امروز ما از تحولات جامعه با درک ذهنی در آغاز انقلاب اسلامی تفاوت فراوان دارد و این به دو دلیل عدم آشنائی با مقتضیات اداره کشور و تحولات سریع اجتماعی واقع شده است البته این تفاوت شناخت را نه تنها عیب نمی‌دانم بلکه یک نقطه مثبت و نشانه پویائی اندیشه می‌دانم اشکال آن است که فردی و تفکری برخلاف تغییرات زمانه همچنان بر روی مواضع و دیدگاههای خود اصرار داشته باشد وگرنه تغییر منطقی دیدگاهها امری پسندیده است نخستین نماد جدائی تفکر خط امام از سایر قرائتهای انقلابی در مسائل اقتصادی رخ نمود در آن زمان نوعی برداشت سوسیالیستی با گرایش حمایت از محرومان در اقتصاد مطرح بود مخالفان این تفکر با استناد به آموزه های رسمی فقهی به گونه ای سنتی با هر گونه تغییر در مناسبات اقتصادی مخالفت میکردند در این میان پیروان مشربی که خط امام نام گرفت تلاش داشتند آموزه های اعتقادی و اخلاقی اسلامی را در حمایت از مستضعفان و مقابله با زر اندوزی و سرمایه سالاری وجهه عملی بخشند پس از آنکه با مخالفت فقهای سنتی مواجه گردیدند قرائتی نوین از فقه را مطرح کردند که عنوان فقه پویا نام گرفت بدین ترتیب این گروه پذیرفتند که در آموزه های فقهی نگاه دیگری باید داشت البته برخی از این گروه که با افکار دکتر شریعتی آشنائی داشتند در مسائل فرهنگی و کنار نهادن بعضی افکار ارتجاعی راه او را طی نموده بودند و این چالش فقهی به نام فقه پویا زمینه ای فراهم ساخت تا با طیف اقتصادی خط امام باب گفتگو و تعامل گشوده شود روند تعارض بین دو گفتمان سوسیالیستی و سرمایه داری تجاری در دهه اول انقلاب همچنان ادامه یافت تکیه طرفداران سرمایه داری تجاری بر مبانی سنتی فقه به گونه ای متصلبانه ادامه یافت که در بعضی موارد باعث توقف اجرای امور جاری کشور می‌شد که با دخالت امام خمینی و فتاوای خاص ایشان این تفکر به حاشیه رفت در اینجا خوب است به نکته ای اشاره شود آنچه به نام ولایت مطلقه فقیه مطرح شد حاصل همین تضادها بود در سال ۶۶ حامیان تفکر سنتی اسلامی اصرار فراوان داشتند که حکومت باید بر اساس مر فقه سنتی اداره شود و ولایت فقیه فقط موظف به اجرای فقه به تمام معناست در مقابل امام خمینی و حامیان تفکر پویای اسلامی معتقد بودند که آنچه در فقه گذشته ما آمده در شرایط امروز به طور کامل قابل اجرا نیست و باید این آموزه ها را با نگاه دیگری تحلیل کرد آنچه به عنوان ولایت مطلقه فقیه ذکر شد چیزی معادل دولت مطلقه در مفاهیم سیاسی امروز است یعنی آنکه ولایت فقیه حق دخالت در تمام امور کشور را دارد همانگونه که در تئوری دولت مطلقه نیز برای حکومت حق دخالت در تمام امور کشور را قائل هستیم یعنی حکومت می‌تواند حتی برای روابط خانوادگی هم قانون وضع کند اما این مطلق بودن به معنای دیکتاتوری و پاسخگو نبودن نیست دولت مطلقه به معنای اختیارات مجموع دولت و حکومت برای نظم امور است ولی این اختیارات مانع پاسخگوئی دولت و حکومت نیست البته آنچه اشاره شد فقط سیر تحول گفتمانی است و بحث در باب اصل تئوری ولایت فقیه در این مقال مطرح نیست همزمان با این چالش گفتمانی اقتصادی تعارضهای دیگری در عرصه فرهنگ و هنر نیز مطرح شد پخش برنامه از رادیو و تلویزیون و نیز مقولاتی مانند سینما و موسیقی بخشی از تعارضهای آموزه های فقهی سنتی را با واقعیات جامعه آشکار کرد در این مقطع باب دیگری از گفتمان خط امام شکل گرفت و آن نگاه متفاوت به مقوله فرهنگ و هنر بود در اواخر دهه ۶۰ موضوع نقش مردم در تشکیل و بقاء حکومت مطرح شد که پیروان تفکر خط امام معتقد به نقش اساسی مردم در ادامه و اداره حکومت اسلامی بودند بر خلاف کسانی که به صراحت نقش مردم را زینتی میدانستند حذف نیروهای خط امام که در آن زمان به جناح چپ موسوم بود از عرصه قدرت سیاسی زمینه بازسازی فکری و گفتگو با سایر نیروهای فکری جامعه را فراهم ساخت در این زمان نمادهای تلخ عملکرد قرائت سنتی از دین بیشتر نمایان شد همچنین تفکرات سوسیالیستی اقتصادی نیز در عرصه عمل در سطح جهانی ناکارآمدی خود را نشان داد در آستانه دوم خرداد حضور سید محمد خاتمی در محوریت گفتمانی خط امام و طیفی که جناح چپ نامیده میشد موجب شد تا بخش روزآمد و روشنفکر این طیف قدرت بیشتری یابد تکیه بر آنچه گفته شد و درس گرفتن از عدم موفقیت تئوری اقتصادی سوسیالیستی و گفتگوی منسجم با سایر صاحبان اندیشه زمینه ای فراهم ساخت تا نیروهایی که دیروز عنوان خط امام را به خود نهاده بودند امروز نگاهی متفاوت به گذشته یافتند این گروه ضمن دفاع از اصل حرکت انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی به این نتیجه رسیدند که شرایط موجود مطلوب نیست و باید اصلاحاتی اساسی در نگاه ما به جهان ایران و آموزه های دینی انجام داد در نگاه به جهان موضوع گفتگوی تمدنها محور اندیشه ای شد و تعامل با کشورهای بزرگ جهانی جایگزین برخورد فعال با غرب شد در نگاه به ایران شعار ایران برای همه ایرانیان محور تفکر این گروه قرار گرفت بخشی از پیروان خط امام در مسائل اقتصادی نظام بازار و اقتصاد لیبرالی را پذیرفتند و البته گروه دیگر همچنان از اقتصاد سوسیالیستی دفاع میکنند در نگاه به آموزه های دینی موضوع فقط به فقه محدود نگردید بلکه آموزه های اخلاقی دینی نیز مورد بحث و بررسی و چالش قرار گرفت نکته ای که باید مورد دقت قرار گیرد آنکه نقد گذشته به معنای نفی گذشته نیست هر ملت و هر مشرب فکری باید گذشته خود را نقد کند ولی این نقد نباید به نفی گذشته بینجامد نفی گذشته فرد را مانند کودکی در مقابل دیگران قرار خواهد داد اگر انسان در کودکی و جوانی خود اشتباهاتی مرتکب شده باشد آنها را نقد می‌کند ولی منکر دوران کودکی و جوانی خود نمی‌شود ملت ایران سابقه ای چند هزار ساله دارد در این مدت ضعفهای فراوانی در فرهنگ و تاریخ ایران وجود داشته آنها را نقد می‌کنیم ولی سابقه خود را نفی نمی کنیم اصلاح طلبان نیز سابقه ای معادل انقلاب اسلامی داشته اند این طیف از دوران پیش از پیروزی انقلاب اسلامی در عرصه سیاسی حضور داشته اند در این مدت نقاط ضعف و اشکالاتی وجود داشته است آنها را نقد می‌کنیم و در اصلاح آنها می‌کوشیم ولی سابقه انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی را نفی نمی‌کنیم و از آنجا که در یک فعالیت حزبی مشخص کردن تفاوتها و مرزبندی با سایر احزاب و تفکرات امری ضروری است باید تأکید کنیم تلاش در نفی کامل دوران انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی امری است که از سوی این سازمان پذیرفته نیست ما معتقد به نقد وضع موجود و تاریخ گذشته با رویکردی اصلاح‌طلبانه هستیم در مقابل برخی که نقدی محافظه کارانه بر این مقطع دارند و البته نفی وضعیت موجود و گذشته انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی را نمی‌پذیریم

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

بالا