سرخط خبرهای سازمان

راز ماندگاری بهشتی

محمد رضا بزمشاهی- هرسال در آستانه شهادت دکتر سید محمد حسینی بهشتی مطالب و سخنان فراوانی منتشر می‌شود و هر کس می‌کوشد از زاویه دید و میل خویش درباره این شخصیت ماندگار در جمهوری اسلامی سخن گوید زمانی برای جمعی از سیاسیون بهشتی فقط به‌عنوان دبیر کل حزب جمهوری اسلامی بود یعنی بیشتر از آنکه بهشتی برایشان مهم باشد حزب جمهوری اسلامی باید طرح می‌شد و در زمان دیگری بهشتی را نماد مقابله با لیبرالیسم دانستند.

با این قرائت که هر کس تمایلی به رابطه با دنیای امروز دارد لیبرال است و بهشتی نماد مبارزه با آن بوده است جمعی دیگر نیز بهشتی را فقط در سیستم قضائی خلاصه کرده‌اند اما خوب است بیندیشیم که چرا این نام هنوز زنده مانده است چه شد که مردم در زمان شهادت وی با آن شدت سوگوار شدند در آن تابستان خونین عده زیادی به شهادت رسیدند.

اما هیچ‌کدام مانند بهشتی عواطف مردم را جریحه‌دار نکرد صرف‌نظر از برداشت‌های ابزاری که در هر موضوعی رخ می‌دهد باید گفت بهشتی فردی چند‌بعدی و دارای جنبه‌های گوناگون شخصیتی است به‌عبارت‌دیگر بهشتی یک بسته است که بخش‌های مختلف دارد و ما به فراخور نیازمان می‌توانیم از هرکدام از آن‌ها بهره‌مند گردیم در این نوشته به چند بخش از شخصیت این شخص اثر‌گذار در تاریخ انقلاب اسلامی می‌پردازیم:

بارز‌ترین نماد تفکرات شهید بهشتی در عرصه تئوری سیاسی در مجلس خبرگان قانون اساسی آشکار است با رجوع به مذاکرات آن مجلس ضمن آشنایی با توان مدیریتی بالای او

می‌توان افکار و اندیشه‌های بهشتی را بیشتر و بهتر شناخت می‌توان گفت اکثر بخش‌های مترقی قانون اساسی با پایمردی بهشتی تنظیم و تصویب‌شده است حتی بخشی از دیدگاه‌های وی در متن نهائی قانون اساسی نیامده اما در مذاکرات آن مجلس ثبت‌شده است مانند امکان باز‌نگری در همه اصول قانون اساسی که در سخنان ایشان آمده است گرچه کتابی منظم و سیستماتیک از اندیشه‌های سیاسی ایشان در دست نیست اما مذاکرات مجلس خبرگان قانون اساسی ما را به نظریات سیاسی وی رهنمون می‌سازد.

نظریه‌پردازی سیاسی امتیازی ارزشمند است اما بسیاری از نظریه‌پردازان فقط در حوزه تفکر و تئوری می‌مانند و این مشکل بسیاری از روشنفکران امروز ایران است اما بهشتی از مرحله تئوری و نظریه‌پردازی عبور کرد و سیاست ورزی عملی را پیشه ساخت وی با اعتقاد به کار تشکیلاتی مبادرت به تأسیس یک حزب فراگیر نمود کار در یک حزب فراگیر الزامات خاص خود را دارد که نخستین آن مدارا و روا داری است و لازمه این امر نیز حلم و صبر فراوان است از سوی دیگر تلاش برای تربیت تشکیلاتی و سیاسی افراد نیازمند روحیه معلمی است و این‌همه انسان را از یک فرد تئوریسین صِرف به یک سیاست ورز عملیاتی تبدیل می‌کند.

مشی حزبی او موجب تصلب و تعصب حزبی نشد او در مشی سیاسی نوعی عمل‌گرائی و پراگماتیسم را پیشه خودساخته بود در انتخابات مجلس شورای اسلامی در شهرهای مختلف از نیروهایی که عضو حزب جمهوری اسلامی نبودند حمایت کرد و حتی در اوایل پیروزی انقلاب اسلامی سعی داشت تا نیروهایی که بعداً قصد جانش را کردند در اداره امور کشور مشارکت دهد این رفتار عمل‌گرایانه در مذاکرات وی با مقامات خارجی در دوران پر‌تلاطم انقلاب اسلامی نیز مشاهده می‌شود.

تحجر ستیزی یکی از ویژگی‌های بهشتی بود که از ابتدای حضور وی در حوزه علمیه بروز و ظهور یافت درزمانی که یادگرفتن زبان خارجی کفر تلقی می‌شد وی تحصیل زبان انگلیسی را وجهه همت خود قرارداد و آشنایی با علوم دنیای امروز را یکی از وظایف روحانیون می‌دانست در این مسیر در دوران پیش از پیروزی انقلاب اسلامی به دلیل دیدگاه‌های که در مورد مسائل مختلف ازجمله حضور زنان در عرصه‌های اجتماعی داشت مورد نکوهش متحجران قرار گرفت.

یکی از ابعاد ناگفته شهید بهشتی که اکثر خوانندگان از آن مطلع نیستند وامداری اهالی هنر و فرهنگ به ایشان است در سال ۶۰ در اثر فشار واپس‌گرایان امام خمینی تصمیم داشت تا پخش موسیقی از صداوسیما را ممنوع سازد اما وقتی شهید بهشتی با امام مذاکره کرد و امام از بودن بهشتی در کنار خود مطمئن شد در مقابل فشار متحجران ایستاد و روند پخش موسیقی از صداوسیما ادامه یافت ازاین‌رو جایگاه بهشتی در اعتلای فرهنگ و هنر پس از انقلاب اسلامی جایگاهی مهم و اثر‌بخش است این ابعاد می‌تواند در اشخاص دیگری نیز جمع آید اما آنچه بهشتی را ماندگار کرده و امروز هم می‌توانیم از او بهره گیریم فقط این‌ها نیست بلکه باید دنبال چیزهای دیگری بگردیم.

مهم‌ترین مسئولیت بهشتی در جمهوری اسلامی ریاست دیوان عالی کشور و ریاست شورای عالی قضائی است یعنی عالی‌ترین مقام قضائی کشورٰ یکی از ویژگی‌های این دوره مدیریتی عدم سوءاستفاده از موقعیت شغلی بود در آن زمان تهمت‌ها و دشنام‌های فراوان نسبت به بهشتی بیان می‌شد از دیوار‌نویسی تا مطالب نشریات و گروه‌های سیاسی اما سراغ نداریم که ایشان با طرح شکایت به دنبال پیگیری حقوقی این تهمت‌ها و برخورد با فحاشان و تهمت زنندگان باشد هر فردی در موقعیت رئیس دستگاه قضائی و با آن حجم از اتهامات و دشنام‌ها وسوسه می‌شود و شاید بتوانیم بگوییم حق شخصی او است که بخواهد با دشنام‌گویان برخورد قضائی کند اما بهشتی فراتر از یک انسان معمولی رفتار کرد و از این حق شخصی خود صرف‌نظر کرد بهشتی تهمت‌ها و دشنام‌ها به خویش را حتی توهین و تبلیغ علیه نظام ندانست و از این منظر هم به برخورد با دشمنان خود اقدام ننمود.

یک مسئول قضائی در معرض آزمون‌های فراوان است شاید در آن زمان به علت فضای خاص حاکم بر جامعه بحث رشوه و مفاسد مالی برای مسئول و مدیری در سطح بهشتی مطرح نبود اما خطر دیگر که در آن زمان بسیار او را تهدید می‌کرد نحوه برخورد با مخالفان سیاسی بود در روز سی خرداد ۶۰ که جنگ مسلحانه خیابانی آغاز شد بهترین و مساعد‌ترین زمینه برای برخورد با همه هواداران سازمان موسوم به مجاهدین خلق فراهم‌شده بود درهمان زمان همسر بنی‌صدر دستگیر می‌شود اما بهشتی فردی است که با این اقدام به‌شدت مخالفت کرده و دستور آزادی وی را صادر می‌کند چراکه سندی دال بر جرم وی وجود نداشته است و احتمال اطلاع یا همکاری مجوزی برای دستگیری چنین فردی نیست.

شاید اگر امروز بخواهیم آمار و گزارشی از عملکرد او در دوران ریاست قوه قضائیه داشته باشیم به دلایل مختلف ازجمله مدت کوتاه و مشکلات فراوان در آغاز کار عدد و رقم قابل‌توجه و دندان‌گیری نیابیم پس راز محبوبیت او چیست و چرا هنوز پس از نزدیک به چهار دهه او محبوب دل‌ها مانده است؟

باید گفت راز محبوبیت بهشتی در میان مردم صداقت او بود او مانند سایر مسئولان قضائی به دنبال عدالت بود اما یک نکته دیگر هم داشت و آن‌هم سخن صادقانه و به ‌دوراز پروپاگاندا با مردم بود او در آنچه کرد و آنچه نتوانست انجام دهد با مردم صادق بود و به خاطر همین صداقت به دنبال تقدیم لایحه‌ای برای مجازات دروغ‌گوئی بود گرچه اجل مهلت نداد اما پس از او این امر همچنان زمین‌مانده و در کشور ما برای هر تخلف و جرمی مجازات معین‌شده مگر برای دروغ‌گوئی که هیچ مجازات مؤثری ندارد.

نگاهی به تاریخ پس از انقلاب اسلامی نشان می‌دهد کسانی در ذهن و ضمیر مردم ماندگار شدند که فراتر از آمار و ارقام با مردم صادقانه سخن گفتند نیاز امروز مردم و توقع آنان از مدیران و مسئولان در دستگاه‌های مختلف صداقت و پرهیز از ریاکاری و دروغ‌گوئی است کسی که صادقانه با مردم سخن نگوید گرچه مدتی بتواند مردم را فریب دهد اما این ناراستی نمایان شده و بعد از مدتی قضاوت عمومی را نسبت به آن فرد تغییر خواهد داد. در مبارزه با مفاسد نیز بیش از هر چیز به صداقت و پرهیز از توجیهگری نیاز‌مندیم اینٰ مهم‌ترین آموزه بهشتی به ما واصلی‌ترین راز ماندگاری او است.

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

بالا