سرخط خبرهای سازمان

ماهواره، تلگرام و ضرورت اتحاد اصلاح‌طلبان

 

محمدرضا بزمشاهی

از زمان مواجهه جدی تمدن غرب با ایران‌زمین نوعی واکنش منفی نسبت به مظاهر تمدن غربی در کشور وجود داشته و در ابعاد مختلفی خود را نشان داده است. بخش افراطی این تفکر با یک “نه” بزرگ به تمامی دستاوردهای تمدن غرب سعی در دفاع از هویت خویش داشته است. از مخالفت با وسائل پیشرفته تا مخالفت با دستاوردهای نرم افزاری غرب سیری بوده که این مشرب فکری طی کرده است. با گذشت زمان مخالفت با وسائل مدرن کاهش یافته و اکثر سنت گرایان پذیرفته اند که از دستاوردهای سخت افزاری تمدن غرب میتوان بهره گرفت اما مخالفت با پیشرفتها در بخش علوم انسانی همچنان ادامه دارد.

در این میان پذیرش دستاوردهای فنی و پزشکی تمدن غربی یک استثنا داشته و آن هم وسائل ارتباطی است. از وسائل ارتباط فردی گرفته تا وسائل ارتباط جمعی، در این بخش مخالفتها همچنان جدی و با شدت و ضعف متناوب مشاهده می شود.

در ربع قرن اخیر این تلاش ناکام ابتدا در مخالفت با تجهیزات دریافت از ماهواره بروز و ظهور یافت. از اوائل دهه ۷۰ تحولی در ارتباط تلویزیونی صورت گرفت و آن اینکه امکان ارسال تصاویر شبکه های مختلف تلویزیونی به سراسر جهان بدون دخالت دولتها فراهم گشت. تجهیزات دریافت از ماهواره به صورت فردی در آمد و هر فرد میتوانست با استقرار این تجهیزات برنامه های ارسالی تلویزیون های مختلف را از ماهواره های مخابراتی دریافت کند. پیش از این، تنها با کمک ایستگاههای مخابراتی این امر ممکن بود که آن هم توسط نهادهای حاکمیتی انجام میگرفت. با این واقعه انحصار رسانه ای دچار چالش شد و تنها واکنش رسمی در کشور ایران مخالفت کامل با این پدیده بود. مجلس شورای اسلامی در سال ۷۳ استفاده از تجهیزات دریافت از ماهواره را برای اشخاص حقیقی ممنوع کرده و نیروی انتظامی و سایر نیروهای امنیتی هم چندین بار سعی در جمع آوری این وسائل از منازل مردم داشتند. اما نتیجه چه شد؟ بعد از مدتی سیمای جمهوری اسلامی هم برنامه های خود را در فرکانسهای ماهواره های مورد استفاده مردم ایران پخش کرد و عملاً نوعی به رسمیت شناختن این پدیده صورت گرفت. جالب آنکه آیه الله مکارم شیرازی که خود چند سال پیش به علت محتوای شبکه های ماهوراه ای استفاده از آن را برای مردم ایران حرام دانسته بود، اقدام به راه اندازی شبکه ای تلویزیونی به نام ولایت در ماهواره نمود. مخالفت با رسانه ها و وسائل ارتباطی به این مورد ختم نشد و پس از ورود نسل سوم تلفنهای همراه این مخالفتها شدت گرفت و حتی تا مرز صدور فتوای تحریم هم پیش رفت.

در چند سال اخیر با ورود پیام‌رسانها فضای مجازی و فضای ارتباطی وضعیت جدیدی به خود گرفته و در این موقعیت نیز، یکی از آسانترین کارها ایجاد محدودیت و ممنوعیت است. بعد از فیلتر کردن فیس‌بوک و توئیتر به عنوان دو شبکه اجتماعی مؤثر تلاش برای ناکار کردن پیام‌رسانها آغاز شد. این اقدامات نتیجه ای بهتر از ممنوعیت دریافت از ماهواره نداشته گرچه اسماً و عملاً ممنوع شده اند. اما محافظه کاران و حاکمیت در همین فضای ممنوع اقدام به فعالیت نموده و با مشارکت در همین فضای فیلتر و ممنوع دچار نوعی تناقض شده است.

با محدود شدن سایر امکانات ارتباطی و جاذبه های خاص پیام‌رسان تلگرام این پیام‌رسان با اقبال فراوان ایرانیان مواجه شد و البته از آنجا که فرهنگ هر پدیده نو‌ظهوری به مرور زمان شکل میگیرد و در جامعه ایران هر چیزی کارکردی متفاوت از آنچه قرار بوده پیدا میکند، تلگرام هم از یک پیامرسان به یک رسانه تبدیل شد و منبعی برای انتقال مطالب اخبار و تحلیلها و عکسها و فیلمهای خبری سیاسی و اجتماعی شد.

غرب‌گریزان و غرب‌ستیزان به جای آنکه در این فضا همت خود را مصروف تولید محتوا کنند قافیه را باخته و تنها چاره را در محدودیت و ممنوعیت دانستند و فشارها برای فیلتر کردن تلگرام شدت یافته است. در آخرین پرده، تحریم تلگرام از سوی دستگاه های رسمی آغاز شده است! نتیجه این رفتار چیست؟ واگذاری بخشی از جامعه ایرانی به فضای تبلیغی بیگانه، اگر تا پیش از این بعضی شایعات و تحلیلها را میتوانستیم پاسخ گوئیم و بخشی از خط تبلیغاتی دین‌ستیزانه و ایران‌ستیزانه را میشد با تولید محتوا خنثی کرد اکنون با این به اصطلاح مهاجرت عملاً مخاطبان تلگرام را بی دفاع در برابر انواع تولیدات رسانه ای رها کرده ایم.

پرسش آن است که چرا مردم به پیام‌رسانهای داخلی روی نمی آورند؟ پاسخ البته ساده و در عین حال تلخ است. اولاً هدف از شبکه اینترنت ارتباط بین مردم کشور با سایر کشورهاست. محدود کردن اینترنت به ارتباطات داخلی امری مضحک و خنده دار است. ثانیاً بی اعتمادی به رسانه های داخلی امری تلخ و تإسف‌آور است که گرچه تبلیغات بیگانگان آن را ترویج میکند اما عملکرد مدیران این رسانه ها علت اصلی تشدید آن بوده است. وقتی رسانه های داخلی ما از نشان دادن پستان یک گرگ وحشت دارند مردم چگونه به پیامرسان این رسانه اعتماد کنند که به تک تک کلمات و عکسهای آنان محدودیت و فیلتر اعمال نکند. روزی بگویند که مثلاً نوشتن فلان کلمه در این پیام‌رسان ممنوع است و روز دیگر ارسال عکس یا فیلم را با محدودیت تعریف کنند و حتی یک فرد نتواند یک عکس یا فیلم خانوادگی را هم در این پیام‌رسان ارسال کند!

اما این مقدمه را نوشتم تا به مطلب اصلی بپردازم:

یکی از شعارهای دولت، مخالفت با فیلترینگ تلگرام بوده است. تا کنون هم در حد توان در این امر تلاش کرده است، تا چه حد موفق بماند یا نه باید منتظر ماند. تا لحظه انتشار این نوشته هم البته تلگرام فیلتر نشده است. اما گروهی عیب‌جو قصد آن دارند که اگر دولت در این امر، ناکام شد آن را نمادی از شکست روند اصلاحی در کشور بدانند و البته عده ای کم‌طاقت هم تحت تإثیر این تبلیغات منفی قرار خواهند گرفت. فعالیت سیاسی در کشور ایران امری پر‌ اُفت و خیز است روزی کامیابی است و روز دیگر ناکامی. در یک امر کامیاب میشوی و در امر دیگری ناکام، اما آنچه خطرناک است باختن روحیه است .

به یاد بیاوریم ماجرای توقیف فله ای مطبوعات را، در آن زمان خاتمی به شدت مدافع آزادی مطبوعات بود اما تلاش او ناکام ماند و چندین روزنامه توقیف شدند اما در آن زمان اصلاح‌طلبان اتحاد خود را حفظ کردند. نتیجه آن شد که یک سال پس از آن در شرائطی که بیشترین فشارها بر اصلاح‌طلبان بود و حتی تعداد زیادی از نیروهای سیاسی در زندان بودند خاتمی با رإیی بالاتر از دوره نخست بار دیگر به ریاست‌جمهوری برگزیده شد. اما آنچه باعث شکست اصلاح‌طلبی در سالهای بعد شد اختلاف درونی، تشتت خود‌زنی و بلاتکلیفی بود. چنانکه در سال ۸۴ افراد کمتری از فعالان سیاسی در حبس بودند و چند روزنامه و رسانه هم داشتیم اما آنچه نداشتیم وحدت فکری و سیاسی بود. چند سال پیش سعید حجاریان در مصاحبه ای با مهندس لطف الله میثمی تإکید فراوان داشت که مشکل ما این است که رسانه نداریم و اگر رسانه داشته باشیم خیلی میتوانیم پیشرفت کنیم. مهندس میثمی پاسخی مهم به ایشان داد وی گفت در زمان پیروزی انقلاب اسلامی هم رسانه نداشتیم اما حرف برای گفتن داشتیم و اضافه کنم علاوه بر آن اتحاد داشتیم و مسیرمان مشخص بود.

در فضای امروز باید توجه داشته باشیم: به فرض که در بدترین شرائط، تلگرام فیلتر شود نباید خود را ببازیم و نباید این امر، باعث خود‌زنی و نا امیدی ما گردد. اینکه آیا مسئولان از بایکوت کردن تلگرام عبرت میگیرند یا به این سیاست اصرار میکنند، گذر زمان نشان خواهد داد. اما اگر ما دچار تشتت و درگیری درونی شویم چه تلگرام فیلتر شود یا نشود آینده سیاسی را خواهیم باخت.

باید اتحاد فکری و عملی خود را حفظ کنیم که این مهمترین وظیفه هر ایرانی دلسوز و علاقه مند به رشد و توسعه ایران‌زمین است.

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

بالا