سرخط خبرهای سازمان

گزارش جلسه هم‌اندیشی ایمنی سازه‌های شهری و نحوه نظارت بر آن روز چهارشنبه هشتم آذرماه ۹۶ حوزه نجف آباد

گزارش جلسه هم‌اندیشی ایمنی سازه‌های شهری و نحوه نظارت بر آن روز چهارشنبه هشتم آذرماه ۹۶ حوزه نجف آباد

با حضور
دکتر کرداریان، دانشجوی دکتری شهرسازی
دکتر علی پزشکی، رئیس سابق نظام‌مهندسی اصفهان با ۲۷ سال سابقه در زمینه ساخت و ساز
و مهندس خبیری: کارشناس ارشد مهندسی سازه با ۲۰ سال سابقه اجرا.

سازه را تعریف کنید؟
دکتر پزشکی: هر آنچه نیرو تحمل می‌کند را سازه گویند. در شهر به یک ساختار معماری یا مهندسی ثابت که مجزا از دیگر ساختارها قابل تشخیص باشد و نیروهای وارده اعم از بارهای قائم، باد و زلزله و غیره را تحمل می‌کند را سازه می‌گویند. حال اگر این سازه ظرفیتش جوابگوی بار متحمل خود باشد، سازه‌ای مهندسی است. مهندس سازه بایستی سازه را به‌گونه ای طراحی کند که ظرفیت آن بیش از نیاز بار باشد. در رابطه با حوزۀ شهری عمده‌ترین سازه‌ها ساختمان‌ها هستند که دارای کاربری های مختلف از جمله مسکونی، اداری، درمانی و …. تقسیم می‌شوند.

آیا این توجیه مردم که این منطقه زلزله‌خیز نیست و نیازی به ایمن‌سازی ساختمان‌ها وجود ندارد، درست است؟
دکتر پزشکی: یک نکته بسیار مهم و اساسی این است که برعکس باور عمومی، زلزله یک بلا نیست. نگاه علمی به این پدیده طبیعی اثبات می نماید که زلزله یکی از الزامات نعمتی الهی به نام تکتونیک صفحه‌ایست که موجب گشته شرایط وجود حیات بر روی کره زمین فراهم گردد. و اگر پدیده تکتونیک صفحه‌ای و این اتفاق طبیعی از حدود ۲ میلیارد سال قبل تاکنون وجود نداشت، امروزه حیاط هم روی کره زمین وجود نداشت. این ما هستیم که باید در مقابل این پدیده طبیعی به مانند دیگر پدیده های طبیعی آماده باشیم. اگر ساختمانی خراب می شود در واقع نتیجه عمل خود ماست. ماییم که باید در مقابل این پدیده طبیعی همانند دیگر پدیده های طبیعی، آماده باشیم.

در منطقه اصفهان حدود ۶۳ گسل وجود دارد که در بین آنها گسل‌های فعال نیز وجود دارد. یکی از طولانی‌ترین این گسل‌ها از خوانسار شروع می‌شود و تا کوههای کلاه‌قاضی در جنوب شرقی اصفهان ادامه می‌یابد. مطالعات موجود در این زمینه بیانگر پتانسیل این گسل برای ایجاد زلزله‌هایی به بزرگای بیش از ۷ ریشتر است که البته دانش امروز بشر و ابزار موجود او نمی تواند زمان وقوع زلزله را مشخص نماید. پس عقل سلیم حکم می‌کند بدلیل وجود احتمال وقوع این پدیده، باید در مقابل آن آماده بود.

همچنین بارهای وارد بر ساختمان‌ها دو دسته اند. دسته اول بارهای متعین مانند بارهای قائم و دسته دوم بارهای نامتعین شبیه بار زلزله. ساختمان‌ها هم در مقابل بارهای قائم که ملموس همه است و هم در مقابل بارهای زلزله‌ای که هنوز رخ نداده و نمی‌دانیم با چه نیرویی و چه پاسخی به سازه وارد می‌شود، باید به‌صورت ایمن طراحی شوند؛ اما متاسفانه ما عادت کرده‌ایم به آن‌چه می‌بینیم، باور کنیم؛ مثلاً این سقف در مقابل بارهای قائم پایدار است؛ پس در نظر ما مطلوب است؛ اما وقتی زلزله آمد، ممکن است این پایداری از بین برود. از لحاظ هزینه هم، مقاوم‌ساختن برای یک ساختمان با مقاوم نساختن آن ۱۵ درصد تفاوت هزینه دارد و دلیل هزینه‌نکردن در این بخش بیشتر ریشه فرهنگی دارد تا اقتصادی.

نکته اساسی این است که ساختمان یک کالای مصرفی است و گرانترین کالایی است که یک خانوار در طول عمر خود خریداری می‌کند. در این کالای مصرفی، بایستی استانداردهای ساخت و مصرف رعایت شود تا با ایمنی، بهداشت و صرفه اقتصادی همراه گردد. امروزه شرایط اقتصادی و فرهنگی جامعه موجب شده که به این کالا به‌عنوان کالای سرمایه‌‌ای نگاه ‌شود و لذا کمتر به استانداردهای ساخت و مصرف آن، هم از طرف سازندگان و هم از طرف مصرف‌کنندگان توجه می شود.

ساختمان‌های مسکونی عمدتاً توسط فردی ساخته می‌شود که همان فرد بهره‌بردارآن نیست؛ لذا هم مراجع کنترل مانند شهرداری و نظام مهندسی در زمان ساخت باید حافظ منافع بهره‌برداران باشند و هم خریداران در زمان خرید بایستی به این حق شهروندی خود واقف باشند که برای این گرانترین کالای مصرفی خود، مطالبه ضوابط فنی و ساخت ایمن را داشته باشند. بی‌دقتی به این موضوع، خسارت‌هایی به مراتب بیشتر از استاندارد نبودن دیگر کالاهای مصرفی ایجاد می‌کند.

در این‌خصوص به اعتقاد بنده وظیفۀ مجری قانون با اجرای صحیح قانون و نظارت درست بسیار اساسی تر است.

مهندس خبیری: شهرداری‌ها به‌عنوان مجری قانون در این حیطه بایستی با نظارت درست و اعمال نمودن تخلف‌ها و ندادن مجوز به ساختمان‌های غیر استاندارد زمینه را برای ساخت ساختمان های غیرمقاوم به صفر برسانند.

چگونه می‌توان هزینه ساخت و ساز را کاهش داد تا مردم طبقه پایین جامعه نیز به ایمن‌سازی ساختمان‌های خود راغب‌تر شوند؟
مهندس خبیری: بتن و میلگردهای جدید و روش‌هایی برای سبک‌سازی ساختمان‌ها وجود دارد که هر چند گران تر ولی بسیاردر مقابل زلزله ایمن‌تر هستند، اگر استقبال از آن‌ها صورت بگیرد و تولید انبوه شود، بسیار مقرون به صرفه است که متاسفانه در شهرهای کوچک از آن استقبال نمی‌شود و نکته دیگر این که تنها ۱۵ درصد هزینه ساختمان‌سازی مصروف مقاوم‌سازی می‌شود و این که توجه به این مهم نمی‌شود، بیشتر ناشی از فرهنگ است که شورای شهر و شهرداری با اعمال قانون بایستی آن را در بین مردم جا بیاندازند.

دکتر کرداریان: ساختمان‌ها یا مسکونی تجاری هستند یا صنعتی و غیره . آنچه ما با آن روبه‌رو هستیم، آسیب‌پذیرترین آن، یعنی سازه‌های شهری مسکونی است؛ به‌خصوص جاهایی که فقر وجود دارد. این که چطور هزینه ساخت و ساز را پایین بیاوریم، توجه به این نکته است که گرانترین بخش ساختمان، زمین است و بهترین بخش برای کاستن هزینه‌ها زمین است. به این نحو که از ساختمان‌های مشارکتی استفاده کنیم تا هزینه‌هایمان نیز ضمن حفظ استانداردها پایین آید.

دکتر پزشکی: اگر به این دید به ساختمان بنگریم که ساختمان یک کالای مصرفی است، به این می‌رسیم که کالا وقتی ارزان می‌شود که صنعتی شود. اما ما هنوز به مرحله تخصصی شدن و صنعتی‌شدن ساختمان نرسیده‌ایم. هنوز باور نداریم که ساختمان یک کالای مهم است و بایستی تخصصی ساخته شود. و الگوهای صنعتی نه سنتی در ساخت به‌کار گرفته شود.

چرا نظام مهندسی تا به‌حال نتوانسته است این فرهنگ را که ساختمان یک کالای مصرفی است و بایستی استاندارد خریده شود را در بین مردم ایجاد کند؟
دکتر پزشکی: نظام مهندسی بازوی اجرایی نیست؛ بلکه یک سازمان حرفه‌ای-صنفی است و در نظارت نمی‌تواند دستور توقف بر یک عملیات اجرایی بدهد. ما قوانین اجباری متعددی داریم. قانون نظام مهندسی که مصوبه مجلس است. علاوه برآن آیین‌نامه‌هایی داریم که مصوب هیئت دولت است و شیوه‌نامه‌هایی که مصوب وزارتخانه‌ها؛ لذا کمبود قانون نداریم. این که چرا هنوز فرهنگ ساخت صحیح ساختمان‌ها در بین مردم ایجاد نشده است، مطالبه‌ای است که بایستی از مراجع کنترل در حدود وظائف آنها داشته باشیم. این که چرا قانون اجرا نمی‌شود؟! یا درست اجرا نمی‌شود؟! این که چرا به ساختمانی که مقررات ملی ساختمان در آن اجرا نشده است، مجوز بهره‌برداری داده می‌شود؟! اینکه تمام این قانون فروشی‌ها و این عمل را در راستای حل مشکلات مردم تفسیر می‌کنند! را باید از مراجع کنترل ساختمان مطالبه کرد و پرسید.

نظارت بر پروژ‌ه‌های ساختمانی به چه شکل است؟
مهندس خبیری: نظارت بر ساختمان‌های زیر دو طبقه تا پایان کار توسط ناظر سازه انجام می‌شود. ناظر برق، ناظر مکانیک و ناظر معماری برای ساختمان‌های بالای دو طبقه نیاز است.
در همه این مراحل اگر از سوی پیمانکار ساختمان تخلفی صورت گیرد، ناظر گزارش تخلف را برای شهرداری می‌فرستد و این شهرداری است که بایستی تا رفع خطای پیمانکار نبایستی مجوز مرحله بعد ساختمان‌سازی را به پیمانکار بدهد.

درواقع ما باید در درجه اول خسارات جانی را به صفر برسانیم و بعد خسارات مالی را و ساختمان سه رکن اصلی دارد. مالک، مهندسین، پیمانکار که هر کدام دچار نقص شوند، در آینده ساختمان به مشکل برخواهد خورد. در حوادث مشابه ما باید به سمت مجری ذی‌صلاح پیش برویم و این امر با کمک شهرداری میسر می‌گردد.

شایان ذکر است که در ساختمان‌های شخصی اصولاً ایمن‌سازی اجرا می‌شود و مشکل اصلی در انبوه‌سازان فاقد صلاحیت است که برای پایین‌آوردن هزینه‌ها از استانداردهای ساختمان‌سازی عدول می‌کنند.

راهکار به‌خصوص برای مناطق فقیرنشین چیست؟
دکتر پزشکی: شهردار یک شهر حافظ جان و مال مردم است و صیانت از جان و مال مردم در گرو انجام کار قانونی است. به عنوان مثال : شنیده ها حاکی است شهردار بم، پیش از زلزله بم اجازه داده بود که در یک شهرکی که متعلق به خانواده‌های شهدا و ایثارگران بوده، برای کاهش هزینه‌ها، بعضی از ضوابط فنی اجرا نشود و به اعتراض مهندسین ناظر هم ترتیب اثری نداده است.

در زلزله بم، این منطقه حدود۳۵۰۰ کشته می‌دهد و شنیده ها حاکی است که دو ماه بعد از زلزله این فرد خدمتگزار به دلیل تألمات روحی خودکشی می کند. مسئولین اجرایی باید بدانند تصمیمات آنها در عدم رعایت قانون یا دور زدن آن، ظلم در حق مردمی است که آنها را به عنوان امین خود انتخاب کرده‌اند.

برخی تصمیمات به منزله داروی تلخی است که پزشک برای بهبودی مریض باید تجویز ‌کند. بایستی این فرهنگ ایجاد شود و مجریان قانون بایستی این فرهنگ را با اجرای قانون نهادینه کنند که هرکس برای خود، سازنده نباشد و به سمت تخصصی‌سازی پیش رویم.

دقت فرمایید امروزه ساختمان‌هایی که حدود ۳۰ سال عمر دارند به عنوان کلنگی محسوب می شوند. این بدین معنی است که حتی اگر زلزله ای رخ ندهد هر ۳۰ سال یکبار باید با تخریب و بازسازی یک بنا، هزینه‌های ساخت و ساز دوباره به مردم تحمیل گردد؛ این درحالی است که در صورت ساخت اصولی، عمر مفید ساختمان‌ها می‌تواند تا یکصد سال افزایش یابد. این به مفهوم کمک سه برابری به اقتصاد جامعه و فرد است. ساختمان‌هایی که تخریب می‌شود و دوباره ساخته می‌شود، نه‌تنها مقرون به صرفه نیست و هزینه‌های زیادی را هدر می‌دهد، از لحاظ میزان مصرف انرژی، ایجاد نخاله‌های ساختمانی و … برای محیط زیست نیز مضر است.

سخن پایانی
سرکار خانم کرداریان: فرهنگ ما بایستی به سمت فرهنگ درست شهرنشینی پیش رود و ساختمان‌هایی مطابق با شهر بسازیم.

دکتر پزشکی: امیدواریم که فرهنگ رعایت قانون و اجرای قانون به‌وجود آید.

مهندس خبیری: تنها به بحث ایمن نبودن ساختمان در لحظه ساخت نبایستی توجه کرد. در زلزله بسیاری از خرابی‌ها به‌خاطر تغییر کاربری‌ها بوده که به خاطر نبود ظرفیت بار برای یک ساختمان، منجر به خرابی شده است.
همچنین بایستی به مقاوم‌سازی ساختمان‌های قدیمی توجه نمود یا آسیب‌های وارد شده به ساختمان‌های مهم نظیر مدارس و بیمارستان‌ها و مقاوم‌سازی آنها و این که برای بهره‌برداری از هر ساختمانی بایستی به ایمن‌بودن آن توجه نمود.

یک نظر

  1. چه جلسات خوبی برگزار می شه. کاش این مطالب رو همه می‌خوندند

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

بالا