سرخط خبرهای سازمان

بازخوانی بخشی از وظایف صدا و سیما بر اساس قانون؛ یادداشتی از حامد اکبری گندمانی*

رادیو و تلویزیون یکی از دستاوردهای مهم صنعتی قرن حاضر به شمار می رود که صداها و تصاویر را با کمک امواج مغناطیسی و تشعشعات الکتریکی از مبدا معین راهی مقاصد پراکنده و نامحدود می نماید. از طریق این پدیده سحرآمیز است که اخبار و اطلاعات ، افکار و اندیشه ها و همچنین جلوه های گوناگون هنری به سمع و نظر عموم می رسد و جامعه مورد دسترسی را تحت تاثیر شگرف خود قرار می دهد. احتمالاً بدین خاطراست که دولتها با استفاده از این ابزار قدرتمند اجرای برنامه های متنوع سیاسی، اجتماعی ، اقتصادی، فرهنگی و اخلاقی خود را تسهیل می نمایند.
با توجه به اینکه رادیو و تلویزیون از چنین تاثیرگذاری گسترده ای بهرهمند است، انصافا متعلق به همگان است و بایستی به دور از هرگونه  فشار و اعمال نفوذ باشد تا بتواند به منصفانه ترین وجه به ایفا وظایف و خدمات محوله برخود بپردازد.(هاشمی، سیدمحمد، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، جلد دوم، حاکمیت و نهادهای سیاسی، انتشارات میزان ، چاپ بیست و دوم، زمستان ۱۳۸۹، صص: ۵۲۰ ـ ۵۱۹)
از آنجا که ممکن است در برنامه های صدا و سیما به علت گستردگی برنامه ها ، ممکن است در جریان یک برنامه بعضاً افرادی مورد خطاب قرار گیرند که بعضا لازم است به موارد ذکر شده در برنامه پاسخ دهند ، به همین خاطر ماده ۳۰ اساسنامه سازمان صدا و سیما جمهوری اسلامی ایران مقرر می دارد که:
چنانچه در برنامه های پخش شده سازمان اعم از خبری، گزارشی، تولیدی در قالبهای مختلفی بیانی، تصویری و نمایشی ) از شبکه های محلی، سراسری، بین المللی و یا در اطلاعیه های صادره از سوی آن سازمان مطالبی مشتمل بر توهین، افتراء یا خلاف واقع نسبت به هر شخص (اعم از حقیقی یا حقوقی) باشد یا به نحوی اظهارات اشخاص تحریف گردد، مراحل ذیل برای احقاق حق طی خواهد شد:
مدعی می تواند اعتراض خود را کتباً به سازمان صدا و سیما منعکس نماید. سازمان صدا و سیما در صورت قبول اعتراض ، ظرف بیست و چهار ساعت پاسخ وی را به صورت عادلانه ، حداقل دو برابر زمان اصل مطلب که از پنج دقیقه کمتر نباشد در همان برنامه و ساعت و در همان شبکه به طور رایگان پخش نماید.
در صورت عدم توافق میان معترض و سازمان صدا و سیما وی می تواند موضو.ع را برای رسیدگی به شورای نظارت بر سازمان صدا و سیما به عنوان مرجع تشخیص وقوع توهین، افتراء تحریف یا خلاف واقع منعکس نماید و شورای نظارت نیز موظف است در اسرع وقت (حداکثر چهل و هشت ساعت) به مسأله رسیدگی نموده و در صورتی که حق را به ذی نفع داد نظر خود را به سازمان صدا و سیما ابلاغ کند و سازمان صدا و سیما موظف است پاسخ ذی نفع را مشروط به آنکه متضمن توهین و افتراء به کسی نباشد حداقل دو برابر مدت مطلب اصلی که از پنج دقیق کمتر نباشد تا حداکثر ۲۴ ساعت پس از دریافت پاسخ در همان برنامه و ساعت و در همان شبکه به طور رایگان پخش نماید.
شورای نظارت موظف است برای اجرای وظایف مندرج در این قانون سازو کار لازم را فراهم سازد.
چنانچه سازمان صدا و سیما از اجرای مصوبه شورای نظارت خودداری نمود و یا شاکی نسبت به نظر شورای نظارت معترض باشد، بنابر شکایت شاکی، شعبه خاصی که به این منظور تشکیل می شود، نسبت به موضوع خارج از نوبت( حداکثر یک هفته) رسیدگی و حکم مقتضی را براساس این قانون صادر خواهد نمود. صدا و سیما مکلف است نظر دادگاه را ظرف مدت ۲۴ ساعت اجرا کند در صورت عدم اجراء حکم متخلف به مجازات مستنکف از اجرا حکم دادگاه محکوم خواهد شد.
تبصره ۱٫ اگر سازمان علاوه بر پخش پاسخ مذکور مطالب یا توضیحات مجددی را که متضمن توهین ، افتراء یا تحرف باشد پخش نماید. ، ذی نفع حق پاسخگویی مجدد دارد پخش قسمتی از پاسخ یا افزودن مطالبی به آن در حکم عدم پخش است.
تبصره ۲٫ مصوبه مذکور مانع از پیگیری مستقیم شاکی نسبت به سایر جهات کیفری از طریق دادگاه نخواهد بود.
با نگاهی به قانون خط مشی کلی اصول برنامه های سازمان صدا و سیما در می یابیم که صدا و سیمای جمهوری اسلامی:
متعلق به تمامی ملت است و باید منعکس کننده زندگی و احوال تمام اقوام و اقشار مختلف کشور است(ماده۷).
موظف به ارج نهادن به حیثیت انسانی افراد و پرهیز از هتک حرمت آنان طبق ضوابط اسلامی (ماده۶).
به مثابه یک دانشگاه عمومی، باید به گسترش آگاهی و رشد جامع در زمینه های گوناگون کمک کند(ماده۵).
حاکمیت روح انقلاب و قانون اساسی بر کلیه برنامه ها که شعار استقلال ، آزادی، جمهوری اسلامی متبلور باشد(ماده۲)
به حکم آیه شریفه( و اعتصموا بحبل الله جمیعا و لاتفرقوا) حرکت کلی صدا و سیما باید در جهت وحدت ، الفت و انسجام هر چه بیشتر جامعه و برحذر داشتن مردم از پراکندگی و تفرقه باشد(ماده۸).
پذیرش انتقادات و نظرات سازنده مردم و ایجاد رابطه متقابل باجامع و منظور داشتن این وسیله بصورت جزئی از کل نظام اجتماعی در جهت غنی کردن برنامه ها و نفی تاثیر یک جانبه (ماده۹).
زبان گویای ملت و چشم و گوش حساس کشور است از اینرو وظیفه دارد خواسته ها، نیازها و مشکلات مردم را به اطلاع مسئولین برساند و مردم را در جریان کل فعالیتها، برنامه ها ، پیشرفتها و مشکلات نهادهای قانونی کشور قراردهد و در جهت برقراری تفاهم و ارتباط هر چه عمیق تر مسئولین و اقشار مختلف مردم تلاش نماید(ماده ۱۵).
تشکیل مناظره و احتجاج و برخورد سازنده با صاحبان مکاتب و اندیشه های غیراسلامی و انحرافی براساس آیه شریفه «داع الی سیبل ربک بالحکمه و الموعظه الحسنه و جادلهم بالتی هی احسن» . (ماده ۲۵).
روشن کردن اذهان عمومی نسبت به بدعت ها و انحرافات عقیدتی به موجب روایت «اذا ظهرت البدع فصلی العالم ان یظهر علمه والا فعلیه لغه الله» (ماده ۲۶).
در جهت تحقیق رسالت «امر به معروف و نهی از منکر» در جامعه، صدا و سیما باید روحیه انتقاد سالم و سازنده و انتقاد پذیری متواضعانه را در مردم ، مسئولین و دست اندکاران ایجاد کند، انتقادات از مسئولین و توقعات آنها از مردم را بازگو نماید و با نفی روش های تخریبی و ضداسلامی زمینه مناسبی برای جلسات بحث و گفتگوی آزاد و برخورد سالم اندیشه ها فراهم آورد تا مردم خود به انتخاب (احسن) بپردازند. (ماده۴۰) .
آموزش عمومی جهت آشنایی مردم با حقوق فردی و اجتماعی قانون اساسی و قوانین مدنی و جزائی کشور(ماده ۴۴).
تلاش در جهت ایجاد زمینه های استقرار هر چه بیشتر نظم در سایه حاکمیت قانون و نفی هرگونه حرکت غیرقانونی در کشور (ماده ۴۹).
در جهت ایجاد و تقویت زمینه های فکری و اخلاق برای اجرای کامل قانون اساسی که ترسیم کننده خطوط اساسی نظام جمهوری اسلامی است تلاش نماید(ماده ۴۸).
با توجه به ابعاد گسترده رادیو و تلویزیون اداره این دستگاه تنها با رعایت اصول همه جانبه حاکم بر مقتضیات سیاسی مصالح اجتماعی و حقوقی مردم جلوه مطلوب به خود می گیرد. لذا مهم ترین اصول حاکم را به طور خلاصه بیان می نماییم:
الف: اصل اولویت منافع عمومی: با توجه به اینکه صدا و سیما رسانه ای است که همگان از آن بهره مند می شوند، بهره برداری از آن نیز باید به گونه ای باشد که منافع همگان را تامین نماید. در این راستا باید عواملی همچون آزادی، نظم و اخلاق حسنه را مد نظر قرار دهند.
اما بدین نکته نیز توجه نمود که غلبه بیش از حد آزادی: موجبات اختلال در اخلاق حسنه و نظم را در پی دارد و به همین جهت است که گفته شده است: مدیریت رادیو و تلویزیون باید به گونه ای باشد که هم نظم عمومی و هم اخلاق حسنه را مدنظر قرار دهد و هم آزادی بیان و افکار اندیشه های مطلوب را منظور دارد، تا با تعدیل قدرت و آزادی بتوان به منافع واقعی جامعه اولویت داد. (همان، ص ۵۲)
ب) اصل تداوم: از آنجا که رادیو و تلویزیون، ارائه دهنده خدمات عمومی در زمینه تبلیغات و اخبار و اطلاعات به شمار می رود و مسائلی همانند مذاکرات مجلس، اعلامیه ها و بیانیه های دولت از جمله اموری است که آگاهی روزمره نسبت به آنها جزء زندگی مردم به شمار می رود، بدین جهت، توقف و تعطیل چنین رسانه ای، قابل قبول نبوده و کوتاهی و تخلف در ارائه خدمت عمومی محسوب می شود. به طور مثال، اعتصاب که به عنوان یکی از حقوق اجتماعی مردم در جهت تحقق بعضی از خواسته های مشروع مردمی به رسمیت شناخته شده است، در خصوص رادیو و تلویزیون محدود یا ممنوع قلمداد شده است.
ج) اصل تساوی: همه افراد و گروه ها در مقابل خدمات عمومی متساوی الحقوق هستند. پس انتظار اصلی در زمینه رادیو و تلویزیون این است که همگان بتوانند در چهارچوب قوانبن و مقررات به آن دسترسی پیدا کرده و صرفاً در خدمت افراد یا گروه های خاصی قرار نگیرد.
بنابراین:
۱٫ اندیشه ها و جریانات فکری مختلف و عقاید سیاسی مختلف از امکانات رسانه ای مستمر و مساوی، به منظور بالا بردن آگاهی های طرفداران و علاقمندان خود برخودار باشند.
۲٫ هیأت حاکمه کشور، برای پخش جریانات و اطلاعیه هایی که در ایفای وظایف خود، به منظور ایجاد نظم و تامین نیازمندی های همگانی لازم می داند، باید بدون محدودیت به رادیو و تلویزیون دسترسی داشته باشد.
۳٫  به هنگام رقابت های سیاسی تبلیغات انتخاباتی و فعالیت های پارلمانی، باید برنامه هایی تدارک دیده شود، تا مردم از این طریق بتوانند به نحوی آگاهانه و مؤثر در تعیین سرنوشت خود، نقش تعیین کننده ایفا نمایند. (همان، ص ۵۲۳ و ۵۲۲)
د. اصل بی طرفی: در انجام خدمات عمومی بایستی بی طرفی کامل رعایت گردد. رادیو و تلویزیون نیز از این بابت مسئولیت سنگینی را بر عهده دارد. به همین سبب، باید  از انعکاس مطالبی که نادرستی آن محرز می باشد و درستی آن به اثبات نرسیده است، جداً پرهیز نماید.
صدا و سیما به عنوان دانشگاه بزرگ، نقش اثرگذار، تعیین کننده و جهت دهنده افکار جامعه را بر عهده دارد. با توجه به اینکه در نظام جمهوری اسلامی ایران هدف ها و آرمان هایی همچون توحید، عدل، کرامت انسان، استقلال سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و همبستگی ملی مورد توجه است، صدا سیما باید به نحوی در خدمت نظام قرار کیرد که از طریق آن، راه تأمین این اهداف تسهیل گردد.
بنابراین: احزاب و گروه های سیاسی، چه در مقام بیان انتقاد، و چه به عنوان قشری از اقشار ملت، انصافاً باید حق برخورداری از امکانات صدا و سیما را داشته باشند. در این خصوص پذیرش انتقادات و نظرات سازنده مردم و ایجاد رابطه متقابل با جامعه و منظور داشتن این وسیله به صورت جزئی از نظام اجتماعی و نفی تاثیر یکجانبه محسوب می شود. (ماده ۹ قانون یاد شده).
فلذا از نظر قانون گذار یکی از وظایف صدا و سیما تلاش در جهت برگزاری بحث های آزادی و آموزنده میان احزاب و سازمان های سیاسی (ماده ۵۵ قانون یاد شده) می باشد.
در پایان می توان گفت با توجه به اصول و معیارهای ارزشی و قانونی حاکم بر صدا و سیما و با ضرورت آزادی بیان و نشر افکار ، با رعایت موازین اسلامی و مصالح کشور، سازمان صدا و سیما انصافاٌ باید خواست ها و نظرات همگان (افراد و گروه ها) را در منتهای بی نظری و بی طرفی و در عین عدالت کامل منعکس نماید.
همچنین ماده ۷ قانون خط مشی کلی و اصول برنامه های سازمان صدا و سیما در مقام تایید این نظر که صدا و سیما متعلق به همگان است، بیان می دارد: «صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران متعلق به تمامی ملت است و باید منعکس کننده زندگی و احوال تمام اقوام و اقشار مختلف کشور باشد.» با توجه به این بیانیه و اعلامیه رسمی و قانونی به نظر می رسد که صدا و سیما موظف به انتشار منصفانه و بی طرفانه نظرات و افکار همه کروه های سیاسی (به جز اندیشه های ضاله و مضله و مخالف دین مبین اسلامی)می باشد.

 

 

 

*دانشجوی کارشناسی حقوق

آنچه در یادداشت ها و مقالات وارده و منتشر شده در بوی باران می آید موضع و نظر بوی باران و سازمان عدالت و آزادی ایران اسلامی نیست؛ مواضع سازمان عدالت و آزادی در قالب بیانیه های رسمی و با امضای یکی از ارکان اصلی حزب منتشر می شوند.

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

بالا