سرخط خبرهای سازمان

ترجمه دایره المعارفی مهم در شناخت مبانی و اصولِ سیاست­ ورزی حزبی؛ “دانشنامه سیاست حزبی” بر روی پیشخان کتابفروشی ها | بهراد بهشتی*

امروزه “دموکراسی” در قالب نظامهای انتخاباتی، وجهِ غالبِ سیاست­ ورزی در جوامعِ مدرن و پیشرفته است و فعالیتِ مؤثرِ احزاب، نهادهای مدنی و رسانه ­های آزاد نیز بخشِ مهم و جدایی­ ناپذیر این گونه نظامها به­ شمار می­ رود؛ به­ گونه­ای که دموکراسی و انتخابات، بدونِ حضورِ آزادِ احزاب، تشکلهای غیردولتی و رسانه­ ها، به موجودِ ناقص­ الخلقه و عقب­ مانده­ای می­ ماند که بیش از آنکه یارِ شاطرِ خواهندگانش باشد، بارِ خاطر آنان است. خطرِ افتادن به دامِ غوغاسالاری و عوام­ انگیزی (پوپولیسم) و نیز دیکتاتوریِ آشکار و پنهان در جامه نظام هایِ انتخاباتیِ صوری بزرگترینِ تهدیدِ دموکراسی محسوب می­ شود؛ و حاکمانِ خودکامه ­ای که یارای مقابله صریح با نام دموکراسی و انتخابات را ندارند، می­ کوشند با حذف احزاب، جامعه مدنی و رسانه ­های آزاد و یا با ایجاد نظام های تک­ حزبی و جوامع تک­ صدایی منویّات خود را به کرسی بنشانند.

احزابِ قدرتمندِ سیاسی به عنوان نهادهای شناخت و پرورشِ کنش­گرانِ سیاسی نقشی مهم و تاثیرگذار در کادرسازی برای مدیریت و جانشین­ پروری برای حاکمان و دولت­مردان و جابجاییِ عمودی و گردشِ نخبگان و انتقالِ تجربیات در ساختارهای حکومتی بر عهده می­ گیرند، و از همین رو، ابزاری کارآمد برای حکمرانی خوب، آگاهی­ بخشیِ عمومی، عقلانی­ سازی مطالباتِ شهروندان و برنامه­ ریزیِ خردمندانه برای کشورداری و نیز کاستن از خطرِ عوام­فریبی و جوزدگی به­ شمار می­روند. شاید به همین دلیل است که ماده ۲۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر، حقِ آزادیِ گردهمایی­ ها و تشکیلِ انجمن ها و احزابِ مسالمت­ جو را به عنوان یکی از حقوقِ مسلّمِ انسانها به رسمیت شناخته، قوانینِ اساسیِ بسیاری از کشورها نیز بر آزادی و تعددِ احزاب صحه گذاشته است. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز از این امر استثنا نبوده و در اصل ۲۶ بر آزادی فعالیت احزاب، جمعیت‏ها، انجمن‏ های سیاسی و صنفی تاکید کرده است. در فضای سیاسی کشور نیز به ­ویژه پس از دوم خرداد ۷۶ و برآمدنِ دولتِ اصلاح طلب سید محمد خاتمی، فعالیت احزاب و نهادهای مدنی، جان تازه­ای گرفت و جامعه سیاسی کشور البته با فراز و نشیب­ها و تلخ و شیرین­ هایی، شاهد تولد و فعالیت احزابی توانمند و تاثیرگذار شد.

اگرچه ورود دموکراسی و پذیرشِ سازوکارِ انتخابات، پارلمان و دولتِ مدرن در ایران مانند بسیاری از دستاوردهای مدرنیته، به شکلی نیم ­بند و بدون شناخت دقیق از پیش­ فرض­ها، مبانی و لوازم این نهادها انجام گرفت و از این رو تا حد زیادی کارکرد اصلی خود را از دست داد، اما امروز با طیِ بسیاری از فراز و نشیب ­ها و کسب تجربه­ های گرانقدر در عرصه حکمرانی و کشورداری، بسیاری از مدیران و فعالان سیاسی ایران از همه جناحها و افکار و با همه اختلاف دیدگاههای خود، به این اجماع و اتفاقِ نظر دست یافته ­اند که برای کارآمدی و تاثیرگذاریِ نظامِ انتخاباتی و پارلمانی کشور راهی جز حمایت از تشکیل، تقویت و میدان­ داری احزاب فراگیر، شناسنامه ­دار و توانمند پیش پای نظام نیست؛ و همین امر بر ضرورت آگاهی و شناختِ افزون­تر فعالان سیاسی و حزبی از مبانیِ فکری – نظری و کارویژه­های احزاب و نیز آشنایی با تجارب دیگر کشورها و ساختارهایِ موفقِ حزبی جهان انگشتِ تاکید می ­نهد. ترجمه و تالیف کتاب­ های علمی و مقالات پژوهشی درباره سیاست­ ورزی حزبی و افزودن بر صفحاتِ کتابِ کم برگ­ و بارِ ادبیاتِ تحزب در ایران یکی از مهم­ترین راههای آشنایی با سازوکارهای حزبی و مبانیِ اندیشگی آن در جهان معاصر است که می ­تواند راهگشای کنش­گران سیاسی در ایران باشد.

در همین زمینه، سرانجام پس از مدتها چشم به راهی، کتاب ارزنده و پراهمیت “دانشنامه سیاست حزبی” به بازار کتاب ایران راه یافت و روی پیش­خانِ کتابفروشی ها خودنمایی کرد.

این اثر ترجمه ­ای از کتاب  “Handbook of party politics” است که مرجعی یگانه و کم ­نظیر در موضوع خود به ­شمار می­ رود و جای خالی آن در کتابخانه ها و در میان احزاب و فعالانِ حزبیِ فارسی زبان به شدت و وضوح احساس می شد.

“دانشنامه سیاست حزبی” دسترنج پژوهش و اندیشه ­ورزی ۴۸ تن از دانشوران و پژوهش­گران نام­ آورِ علمِ سیاست و کارشناسانِ نخبه تحزب در دنیا به ­شمار می­ رود؛ و این کتاب را دو محقق برجسته بین­ المللی در زمینه شناخت سازوکارهایِ حزبی: ویلیام کروتی و ریچارد. اس کاتز تدوین و ویراستاری کرده ­اند.

در سالهای پس از وقایع تلخ انتخابات ۸۸ شماری از استادانِ برجسته دانشگاه، فعالانِ نیک­ اندیشِ سیاسی، نویسندگانِ صاحب­ نام و دانشورانِ فرهیخته ایران –چنان­که افتد و دانی- راهی زندان شدند و زندان با حضور این اربابِ معرفت و اصحابِ فضیلت، به ­واقع به دانشگاه و مرکزی برای تولید دانش و معرفت تبدیل شد. این تجربه تلخ اما برِ شیرین داشت و این عزیزانِ سرافراز، ابراهیم­ وار آتشِ رنج و شکنجِ زندان را به گلستانی دل­آویز و روح­ انگیز از آفرینندگی و بارآوری تبدیل کردند و از این تهدیدِ دل­ آزار، فرصتی نیکو و استثنایی آفریدند و آثاری ماندگار و خواندنی پدید آوردند و بر غنای فکر و فرهنگ و اندیشه در این بوم کهنسال، افزودند.  “دانشنامه سیاست حزبی” نیز در شمارِ همین یادگارانِ زندان و ریحانی از همین بوستان است که با معرفی محمدرضا جلایی­ پور و در زندان اوین، به خامه روان و شیوای محسن میردامادی و سیدعلیرضا بهشتی شیرازی جامه زبان شیرین پارسی پوشیده است. میردامادی که خود از استادانِ بنامِ علمِ سیاست و روابطِ بین­ الملل دانشگاه تهران و در زمره سیاستمداران برجسته ایرانی است و سالیانی چند عضو شورای مرکزی و دبیرکل جبهه مشارکت ایران اسلامی بوده، پیش از این هم، دو کتاب تاثیرگذار “چرا ملتها شکست می­ خورند؟” و “در سایه خشونت” را با همراهی محمدحسین نعیمی­ پور در زندان ترجمه و روانه بازار کرده بود و بر بارآوریِ فرهنگ و اندیشه سیاسی افزوده بود.

“دانشنامه سیاست حزبی” در دو مقدمه و شش بخش و ۴۱ فصل/مقاله (۴ فصل کتاب که به علت پرداختن به مسائل خاص جامعه و سیاست آمریکا، به کار خواننده ایرانی نمی­ آمده، حذف شده است.) فراهم آمده و طیف گسترده­ای از مسائل نظری و کارکردی احزاب و سیاستِ حزبی را در جهان به تفصیل بررسیده است. در پایان هر فصل نیز منابع آن به زبان اصلی آورده شده است که به کار محققان و علاقه­ مندان به مطالعه افزون­تر می­ آید. برخی از فصول این کتاب هم پی­ نوشت­ها و توضیحاتی به زبان فارسی دارد. همچنین در جای­جای متن این کتاب، برخی از فرازهای مهم، درون کادرهایی قرار گرفته است که توجه بیشتر خوانندگان و مخاطبان را بر می­انگیزد.

مترجمان در یادداشتی کوتاه در صفحات آغازین کتاب چنین آورده­اند: در فرصت مغتنمی که سالهای گذشته فراهم شد دست تقدیر تعدادی از دوستان هم­فکر را برای مدتی قابل توجه در کنار هم قرار داد و موقعیتی فراهم آمد تا در کنار سایر موارد، در حد امکان به تأمینِ منابعِ علمی مورد نیاز در موضوعاتی که برای کشور دارای اهمیت بودند، کمک شود. مبحث تحزب از جمله موارد مهم و مورد توجه در میان این موضوعات بود….

در بخش دیگری از این یادداشت می­ خوانیم: این کتاب با وجود اینکه نخستین چاپ آن در سال ۲۰۰۶ منتشر شده است، همچنان به عنوان کامل­ترین مرجعی که می ­تواند در زمینه مسائل حزبی مورد استفاده دانش پژوهان و همچنین علاقه­ مندان به فعالیت حزبی قرار گیرد، شمرده می­ شود.

مسعود پدرام نیز که خود در شمارِ بندیانِ دانشورِ این دوران است، در مقدمه ­ای که بر این کتاب نگاشته است، این ترجمه را می ستاید و چنین می­گوید: در این اوضاع تحمیلی اما افتخارآمیز، اقدام ستودنی و جسورانه آقایان محسن میردامادی و علیرضا بهشتی(شیرازی) در ترجمه کتابی تراز دانشگاهی تحت عنوان “دانشنامه سیاست حزبی” ابتدا در نظرم قدری غریب و تا اندازه­ای ناشدنی می آمد. در آن هنگام این دوستان پیشنهاد کردند که من نیز نگاهی به متون ترجمه شده داشته باشم، و در همان صفحه­ های اول ترجمه کتاب، دریافتم که حق مطلب ادا شده است.

پدرام همچنین می ­افزاید: دانشنامه سیاست حزبی… چیزی بیش از مجموعه ­ای از مقالات علمی و معتبر به قلم تعدادی از پژوهش­گران و دانشوران ممتاز به مخاطبان ارائه می­ کند. این کتاب چنان­ که از نامش بر می­آید، به لحاظ جامعیتِ پرداختن به جنبه ­های مختلف و مسائل مرتبط با احزاب سیاسی، با به­ کارگیری دامنه وسیعی از نظریه­ ها و تمرکز بر پرسش ­های پراهمیت، ویژگی یک متن راهنما را یافته است… موضوع دیگری که این کتاب را برای جامعه ایرانی اهمیت می ­بخشد، ارتباط آن با دموکراسی است. در یک نگاه گسترده و شامل می ­توان گفت حزب و دموکراسی ریشه­ های مشترکی دارند؛ و به طور معمول نظام حزبی شامل دو حزب رقیب و بیش از آن می­ شود… و این برای دموکراسی­ خواهانِ ایران زمینه راهگشایی برای مطالعات را فراهم می ­آورد.

بخش نخست کتاب با ۷ فصل/مقاله، عهده­دارِ “تعریف حزب” بوده و ضمن بررسی ریشه­های تاریخی احزاب مدرن، به رابطه تحزب با نظریه دموکراتیک، و دموکراسی گفت­وگویی و انواع نظامهای حزبی و تحول آن پرداخته است.

“کارکردهای حزب” عنوان دومین و بلند­ترین بخش این کتاب را با ۱۱ فصل/مقاله تشکیل داده و به مسائلی از قبیل تاثیر احزاب در گزینش نیرو و کارزارهای انتخاباتی و چگونگی تامین مالی احزاب و رابطه آن با دولت، عطف توجه شده است. نظریه نظام حزبی پس از موجِ سومِ دموکراسی و سیاستِ حزبی در گذار به پساکمونیسم نیز از دیگر مقالات این بخش کتاب است.

سومین بخش این کتاب که نام “تشکیلات حزبی” را بر پیشانی خود دارد شامل ۶ فصل/مقاله بوده و به موضوعاتی چون مدل ­های حزبی، اعضا و کارکنان حرفه ­ای در احزابِ سیاسی اختصاص یافته است. احزابِ جنبشی، و احزاب سیاسی به عنوان سازمان­ های چندسطحی نیز در این فصل مورد کاوش و پژوهش قرار گرفته است.

در چهارمین و پنجمین بخش کتاب رابطه “حزب و جامعه” و “حزب و دولت” در قالب ۱۱ فصل/مقاله کاویده شده است. ساختار و سرمایه اجتماعی، شکاف­ها، ابعاد هویتی، ایده ­ها و ارتباط با دیگر سازمان­ها و قانونِ احزاب و ساختارِ حکومتهای حزبی و احزابِ حکومتی از عناوین دیگر این دو بخش است. جستارهای مشتری­ مداری و سیاست حزبی نیز در این بخش از دانشنامه به چشم می­ خورد.

بخش ششم و فرجامین این دانشنامه نیز با ۵ فصل/مقاله به آینده­ پژوهی احزاب می ­پردازد و موضوعاتی چون دگرگونی­ های حزبی، نقشِ بین­ المللی احزاب سیاسی، احزاب در عصر رسانه و احزابِ سایبری را مورد پژوهش و بررسی قرار داده است.

پایان­بخشِ این دانشنامه نیز نمایه ­ای نسبتاً مفصل از اسامی و موضوعات مهم است که کارِ جست ­و جو و دست­یابی به مطالب کتاب را برای خواننده آسان­تر می­ کند.

بی­ تردید هیچ­یک از اعضا و کنش­گرانِ حزبی، سیاستمداران، پژوهش­گران، دانشجویان علم سیاست، دوستداران اندیشه و فلسفه سیاسی و علاقه­ مندان به مبانی نظری و کارکردی احزاب از خواندن و مراجعه به “دانشنامه سیاست حزبی” بی­ نیاز نخواهند بود و این کتاب می­ تواند گامی ستودنی در آشنایی با مبانی تئوریک و کارویژه­ های حزب و فرهنگ­ سازی و نهادینه کردن اندیشه تحزب در ایران به­ شمار رود.

کتابِ ارزشمندِ “دانشنامه سیاست حزبی” را انتشارات “روزنه” در ۶۷۴ صفحه و با بهای ۴۶۵۰۰ تومان روانه پیش­خانِ کتابفروشی­ ها کرده است.

—————————————–

*عضو شورای مرکزی سازمان عدالت و آزادی ایران اسلامی

 

 

 

 

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

بالا